De canon van Harderwijk

De historische canon van Harderwijk

De canon met de vijftig belangrijkste punten uit de Harderwijkse geschiedenis.

1231. Harderwijk krijgt stadsrechten toegekend van graaf Otto II. Harderwijk is een zelfstandige stad, met eigen rechtspraak. Harderwijk mag week- en een jaarmarkt houden. (Amsterdam krijgt pas zo'n 70 jaar later stadsrechten.)
± 1280. Begin van de bouw van de stadsmuren. In 1294 is de hele stad ommuurd en staan er al de Grote poort en de Luttekepoort.
Voor 1280 was Harderwijk aangesloten bij de Duitse Hanze. De Hanzestad Lübeck was hier het centrum van.
1316. Harderwijk krijgt een handelsvergunning in het rijk van de Deense koning en een Vitte op de markt van Skanor (Zweden), toendertijd een belangrijk handelscentrum voor de Oostzee. Een Vitte was een kleine nederzetting voor de handelaren die door een voogd uit eigen land bestuurd werd.
± 1350. Start bouw Vischpoort, die in eerste instantie Lage Bruggepoort heet.
1367 tot 1394. Harderwijk voert oorlogen met Denemarken, Noorwegen, Mecklenburg en Rostock.
±1400. Bouw van het Agnietenklooster. Harderwijk telde later vijf kloosters. De kapel van het Agnietenklooster is het huidige restaurant Basiliek aan de Vischmarkt.
1415. Blikseminslag in de toren van de St. Nicolaaskerk, de eerste parochiekerk van Harderwijk, waarbij de toren afbrandt. Een Mariakapel wordt omgebouwd tot nieuwe parochiekerk, de Onze Lieve Vrouwekerk, de huidige Grote kerk.
1443. Harderwijk krijgt van hertog Arnold van Gelre stapelrecht van vis uit de wateren tussen Muiden en Kampen. Het officiële begin van de bloeiende vissector in Harderwijk. Heuse oorlogen werden uitgevochten met Naarden en Elburg over belasting op vis. De visafslag gebeurt sinds 1470 bij de hoge brug.
1446. Vrede van Harderwijk. Bremen aan de ene kant en Holland en Zeeland aan de andere kant sluiten een akkoord. Harderwijk bemiddelde hierin.
uit de digitale bibliotheek voor de NLse letteren: "Zoen tusschen Philips van Bourgondië en de stad Bremen op eene dagvaard te Harderwijk, in tegenwoordigheid van gedeputeerden uit den raad dezer stad, den 8sten Mei, en bekrachtigd door den hertog den 8sten July 1446."
1502. Bouw van de Catharinakapel, onderdeel van het naastgelegen Catharinaklooster. (Nu 'Centrum voor de Kunsten 't Klooster')
31 juli 1503. Grote stadsbrand met enkele honderden doden. Bijna alle bebouwing van Harderwijk viel ten prooi aan de vlammen.
1506. De pest veroorzaakt grote sterfte onder de inwoners, velen verlaten de stad.
Hoge Bruggepoort 1830

1530. Bouw Hoge Bruggepoort, zo'n 300 jaar later, in 1842 gesloopt. Ook de Grote poort en de Luttekepoort worden op den duur afgebroken. Alleen de Smeepoort en de Vischpoort blijven over.
1543. Burgemeesters, Schepenen, Raad en Gemeente zweren in bijzijn van stadhouder René van Chalon, prins van Oranje, trouw aan keizer Karel V.
Op 21 oktober 1554 liet heer Johan van Speulde, waarschijnlijk pastoor van de Mariakerk te Harderwijk, op zijn sterfbed liggend, aan twee schepenen van Harderwijk in zijn huis een kistje met 740 gulden overhandigen, die gebruikt moesten worden om ter ere Gods een Burger weeshuis op te richten. Het weeshuis bestond tot 1937. Een nog altijd bestaande Stichting Burgerweeshuis beheert het vermogen en subsidieert maatschappelijke, sociale en culturele instellingen.
1566. Beeldenstorm. Prachtige fresco's in de Grote kerk worden onder een laag witkalk gesmeerd. Bij de restauratie van 1960 tot 1980 komen ze weer te voorschijn.
1568. Hertog Van Alva bezoekt met zijn zoon Harderwijk.
1584 – 1806. Tijdens de tachtigjarige oorlog was Harderwijk een relatief veilige plaats, daarom werd hier de Gelderse munt geslagen. De munt werd in het voormalige klooster aan de Smeepoortstraat (later werfdepot en spionnenschool) gevestigd en sloeg naast de Gelderse munten ook het geld voor Overijssel, de VOC, Spaanse en Hongaarse dukaten en Bourgondische rijksdaalders. In 1806 worden de werkzaamheden van de munt op last van koning Lodewijk Napoleon gestaakt.
1590 en 1592. Stadhouder Maurits, prins van Oranje, logeert te Harderwijk.
1593. Verbannen Engelse wevers krijgen onderdak in het voormalige Catharinaklooster te Harderwijk.
1629. Bestorming van Harderwijk door de troepen van Hendrik van den Bergh, in opdracht van de Spaane koning.
1648 - 1811. Universiteit van Harderwijk, oftewel Gelderse academie. De kleine universiteit moet op last van Napoleon sluiten. In 1693 promoveert medicus Herman Boerhaave en in 1735 promoveert de Zweedse botanicus Carolus Linnaeus aan de Universiteit van Harderwijk. Beiden zijn later toonaangevend in hun vakgebied maar ze verblijven slechts kort in Harderwijk.
1672. Franse troepen van Zonnekoning Louis XIV nemen Harderwijk in. Circa 1500 soldaten worden in de stad ingekwartierd. Als ze weggaan steken ze de stad op 40 plaatsen in brand. Dankzij een windstilte gaan maar 50 huizen verloren.
1687 Waalse hugenoten vinden asiel in Harderwijk en stichten een Waalse kerk die diensten houdt in het gebouw van de Gelderse academie.
1727. Drie panden aan de Markt, het wijnhuis, het raadhuis en het regthuis worden samengevoegd tot één: het stadhuis. In 1837 wordt het gebouw verrijkt met Dorische zuilen.

*Grote kerk met toren*

1797. De 70 meter hoge toren van de Grote kerk stort in. De oorzaak is achterstallig onderhoud.
1808. Koning Lodewijk Napoleon bezoekt Harderwijk. Hij schenkt 300 dukaten aan de armen en 1000 gulden aan de spinschool.
1814 -1909. Harderwijk komt wat ontredderd uit de Franse bezetting. Een groot gedeelte van de vissersvloot
is gestolen, bronnen van bestaan zijn er nauwelijks. Daarom komt het goed uit dat het legeronderdeel dat rekruten aanwierf voor de koloniën, in Harderwijk werd gevestigd. Later werd dit het Koloniaal werfdepot genoemd. Harderwijk wordt overspoeld door jonge mannen die zich melden voor de dienst en wordt even later berucht als het 'Gootgat van Europa'. De stad telt drie, soms vier officiële bordelen, twintig geregistreerde prostituees en minstens net zoveel illegale lichtekooien.
1832. De eerste kadstrale kaart van Harderwijk verschijnt. Op de kaart zijn alle onroerend goederen van Harderwijk is vastgelegd (815 panden, waarvan 711 in de binnenstad). Napoleon had in 1810 opdracht gegeven tot het maken van de kadastrale kaart.
1863. Spoorlijn Utrecht - Hattem wordt in gebruik genomen. In 1865 krijgt Harderwijk een station, een kilometer buiten de stad. Boeren hebben bezwaar tegen de geplande locatie op de Voorste Wei.
1887. Aanleg vaargeul naar de stad, voor het ontvangen van grotere schepen.
1895. Officiële ingebruikneming van de watertoren en de waterleiding.
1909-1996. Harderwijk krijgt de status 'garnizoenstad', het Koloniaal werfdepot wordt vervangen door 2 bataljons infanterie. In 1996 wordt het Opleidings Centrum Infanterie samengevoegd en verplaatst naar Amersfoort.
1911. Bouw van de Nieuwe Kazerne, de latere Jan van Nassaukazerne.
1914 -1918. Belgisch Interneringskamp. 13.000 gevluchte Belgische militairen worden hierin ondergebracht. Het barakkenkamp heeft een bioscoop, een theater en een sportarena.
1910-1921 Bouw stadsboerderijen in Het Nachthok. 'De eerste wijk buiten de binnenstad. Gelegen nabij het station. Ten behoeve van de 'kruiwagen boertjes'.
1916. Grote overstroming. Op vele plaatsen bezwijkt de zeemuur.
1920. Start kalkzandsteenfabriek, begin industrialisatie.
1921. Harderwijk probeert Ermelo in te lijven, hetgeen mislukt. In 1972 wordt Ermelo zelfstandig van Nunspeet.
1926. Eibert den Herder start de Holland-Veluwelijn, een veerdienst tussen Amsterdam en Harderwijk. Start van het toerisme in Harderwijk. (De 'Stoombootmaatschappij Holland-Veluwelijn is nog steeds ingeschreven bij het handelsregister.)
1932. Afsluitdijk. De bloeiende visserijsector stort in. (Uit een krant in 1950: 'Eibert den Herder roept vissers op zich tot de minister te wenden. De proefneming zal niet alleen de vissers het bankroet bezorgen, maar de gehele Veluwe door ontwatering tot stuifzand maken. 'We zullen het water dat ons als viswater afgenomen wordt, nog als lastige indringer in de binnenstad krijgen'.)
1932 -2006. Vissers beginnen de eendensector in en rond Harderwijk. Op het hoogtepunt in 1992 produceren de eendenboeren samen 1,2 miljoen eenden.
1951 – 1988. De voormalige School Militaire Inlichtingen Dienst, de 'Spionnenschool' wordt in de Oranje-Nassaukazerne gehuisvest. Nederlandse militairen krijgen een opleiding in het verkrijgen van militaire inlichtingen.
1960. Aanleg A28 langs Harderwijk.
1965. Opening Dolfinarium door Frits den Herder, voortbordurend op de succesvolle zeeleeuwenshow van Ome Piet (van Graffijland) op het strand van Coen den Herder.
1970 - 1990. Sloop van een serie beeldbepalende panden uit de binnenstad, zoals het Piusziekenhuis, het militair hospitaal en het postkantoor.
1987. Opening ziekenhuis St Jansdal, een fusieziekenhuis tussen het Pius-ziekenhuis en het Boerhaave-ziekenhuis in Harderwijk en ziekenhuis Salem in Ermelo.
1995. Start bouw Drielanden, de eerste wijk aan de overkant van rijksweg A28, tegen de grens van Ermelo.
2010. Bouw Waterfront.

Deze canon is samengesteld door Harderwijk Online, met dank aan de Oudheidkundige Vereniging Herderewich voor het controleren en aanvullen van de gegevens.
De afbeeldingen komen merendeels van gelderlandinbeeld.nl en van Hans van Veluwen.

Meer informatie over de geschiedenis van Harderwijk: