De geschiedenis van Harderwijk

Bekijk nu ook de historische canon van Harderwijk!

Oudheidkundige vereniging Herderewich

Harderwijk is een gemeente in Gelderland met zo'n 40.000 inwoners. De oppervlakte van Harderwijk is 48,27 km2. De gemeente omvat behalve de stad Harderwijk het dorp Hierden en ligt aan de noordwestrand van de Veluwe, aan het Veluwemeer en het Wolderwijd. De stad Harderwijk is regionaal verzorgingscentrum voor de Noordwest-Veluwe. De landbouw is nog slechts van geringe betekenis. Wel zijn er kalvermesterijen en eendenhouderijen ten behoeve van (export)slachterij. De industrie produceert onder meer voedings- en genotmiddelen, metaalwaren en bouwmaterialen. Buiten de Vissershaven zijn er twee industriehavens en twee grote jachthavens. Harderwijk trekt, door zijn ligging aan het Veluwemeer en aan de rand van de Veluwse bossen, veel toeristen. Attracties zijn o.m. het Veluws Museum en het Dolfinarium. Bovendien heeft Harderwijk een zetel van een kantongerecht en biedt de stad plaats aan een opleidingscentrum van de landmacht (er staan twee kazernes, maar door de huidige inkrimping van de landmacht is het voortbestaan van beide erg onzeker). Ook heeft Harderwijk een modern ziekenhuis (St. Jansdal) en diverse andere instellingen op sociaal en onderwijsgebied. Aan de oostrand van Hierden staat het fraaie 17de-eeuwse landhuis de Essenburgh, dat een Norbertijnenpriorij is.

De omgeving is prachtig: verspreid over de (bosrijke) gemeente liggen vele oude hoeven (uit de 18de en begin 19de eeuw). Het waterwingebied De Galgenberg (38 ha) en de Gemeentebossen (513 ha) zijn schitterende natuurgebieden.

Stadsbeeld

De schilderachtige binnenstad van Harderwijk is in 1969 tot beschermd stadsgezicht verklaard. De hervormde Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk is een driebeukige basilica, deels misschien daterend uit eind 14de eeuw; het dwarsschip dateert uit de 15de eeuw. De kerk is in de jaren 1972-1980 ingrijpend gerestaureerd, waarbij belangrijke 16de-eeuwse muurschilderingen zijn ontdekt. Een mooi stuk bouwwerk is het voormalige St. Catharinaklooster met laatgotische kapel (1502; gerestaureerd in 1913 en 1980). Van de middeleeuwse ommuring resteren de Vispoort en enige fragmenten. Op de markt staat het vroegere stadhuis, van middeleeuwse oorsprong, dat in 1837 geheel in neoclassicistische stijl herbouwd is met behoud van de Louis XIV-raadzaal (1727). Het voormalige Pesthuis (einde 16de eeuw) is in oorsprong een vroeg-16de-eeuwse kapel van de Fraters. Het Linnaeustorentje is een achtkantige laat-gotische traptoren (16de eeuw, gerestaureerd in 1907) van een verdwenen stadsgebouw van de Commanderij 's-Heerenloo. Het dankt zijn naam aan een borstbeeld van Linnaeus, die aan de universiteit van Harderwijk (1647-1811) promoveerde. Voorts staan er verscheidene herenhuizen uit de 17de en 18de eeuw. Geschiedenis Harderwijk is gegroeid uit het middeleeuwse Herderewich en kreeg in 1231 stadsrechten van Otto II. In de Hanze nam het een belangrijke plaats in (1285-1628). Ook de visserij en lakennijverheid zijn belangrijke bronnen van inkomsten geweest, terwijl de stad van oudsher een regionaal verzorgende functie heeft vervuld. Reeds in 1441 was er een Latijnse School, die in 1647 werd verheven tot Academie des Vorstendoms Gelre en Graafschap Zutphen. In de 18de eeuw zonk Harderwijk langzaam terug tot een onbetekenend stadje, maar pas in 1812 werd de hogeschool opgeheven. De afsluiting van de Zuiderzee en de inpolderingen in het Ijsselmeer, welke een inkrimping en later het geheel wegvallen van de visserij en de vishandel tot gevolg hadden, zijn gepaard gegaan met een geleidelijke ontwikkeling van andere bestaansmogelijkheden. Harderwijk drijft nu vooral op de veelzijdige industrie, het toerisme en de dienstverlening. Het dorp Hierden is nog typisch Veluws, met fraaie boerderijen (gemengd bedrijf). Men houdt er de Veluwse klederdracht in ere.

Onderstaande tekst door Digna Faber
Tekst vrijwel geheel overgenomen uit Grote Winkler Prins Encyclopedie. 1e druk 1870-1882 in 16 delen. Amsterdam en Antwerpen: Elsevier, 1991 (delen 7 en 11) en 1992 (delen 14 en 18).

Harderwijk bezit als oude Hanzestad een rijke erfenis.In 1223, het jaar waarin Harderwijk voor het eerst werd genoemd, was de plaats al van een agrarische nederzetting uitgegroeid tot handelsplaatsRond 1500 was in Harderwijk de belangrijkste vismarkt van de Zuiderzee te vinden.Nog steeds herinneren de Vischpoort en andere monumenten aan deze periode in de geschiedenis.

In het Veluws Museum zijn talrijke historische voorwerpen en elementen uit de vroegere visserscultuur bewaard gebleven. Van 1647 tot 1811 was Harderwijk tevens universiteitsstad waar bekende namen als Boerhaave en Linnaeus zich aan verbonden hebben.Harderwijk ligt pal aan het Veluwemeer en het Wolderwijd, ontstaan naar inpoldering van de Zuiderzee in 1932. Waar nu de boulevard aande meren ligt, kwamen vroegerde botters aanleggen bij de Vischpoort om hun vis te verhandelen op de Vischmarkt. Het is nog steeds mogelijk om Botter tochten op een van de meren te maken. Na 1932 nam de visserij als bron van bestaan sterk af.Handel, industrie en toerisme namen steeds meer toe. Vlakbij de Vischpoort is Dolfinarium Harderwijk gevestigd. De 'Wereld van de zee' trekt tijdens de zomerperiode vele bezoekers.In 1997 werd De Lagune geopend, een project dat dolfijnen en andere zeedieren in een meer natuurlijke omgeving laat leven.

Jaarlijks zijn er in Hardrwijk grote evenementen te bezoeken : het culturele festival 'Kulting' in mei, Aaltjesdag in Juni, in Augustus de muziekweek met live-optredens, festival de Afslag en de laatste zaterdag van Augustus Visserijdag.

De Geschiedenis van Harderwijk beschrijft de gehele geschiedenis van de stad Harderwijk, vanaf 11 juni 1231 toen Herderewich het stadsrecht verleend werd, tot de dag van vandaag. Harderwijk dat tegenwoordig vooral bekend is vanwege het Dolfinarium en het leger kent een lange en bewogen geschiedenis. Het kende zijn periode van grote bloei in de late middeleeuwen, door de contacten met de Hanzesteden. De Gelderse Munt vestigde er zich in die periode en ook werd de basis gelegd voor de universiteit. In de Napoleontische tijd werden beide opgeheven, voor Harderwijk braken kommervolle tijden aan. Hierin kwam pas verandering toen de stad achtereenvolgens eerst werfdepot voor de koloniale troepen werd, en later garnizoensstad. De komst van het leger keerde het economisch tij ten goede, maar zorgde ook voor nieuwe problemen.

Dolfinarium

In 1965 werd het Zeedierenpark Harderwijk, beter bekend als het Dolfinarium, geopend. Naast het geven van voorstellingen met dolfijnen, orka's, zeehonden, walrussen, Steller- en Californische zeeleeuwen, wordt er veel aandacht besteed aan wetenschappelijk onderzoek en educatie. Tevens fungeert het Dolfinarium als opvangcentrum voor gestrande dolfijnen. Het Dolfinarium te Harderwijk is het grootste in heel Europa.